De P101 wordt ook wel de Perottina genoemd naar zijn bedenker Pier Giorgio Perotto. Het was de eerste commercieel verkrijgbare, programmeerbare desktopcomputer ter wereld.

Het verhaal van de P101 begint in 1962, in de laboratoria van Olivetti in Ivrea, Italië. Een jong, visionair team onder leiding van Pier Giorgio Perotto (1930–2002) kreeg de opdracht om een machine te ontwikkelen die wetenschappelijke berekeningen kon automatiseren, maar dan op een manier die betaalbaar en toegankelijk was voor gewone bedrijven. Perotto, een ingenieur, zag niet alleen de technische uitdagingen, maar ook de menselijke kant. Een machine moest niet alleen krachtig zijn, maar ook intuïtief en vriendelijk in gebruik.

Samen met Giovanni De Sandre, Gastone Garziera, Giancarlo Toppi en Giuliano Gaiti werkte hij aan een toestel dat zelfstandig berekeningen kon uitvoeren op basis van vooraf opgestelde programma’s. Tot dan toe waren computers ofwel te duur, ofwel te complex voor dagelijks gebruik. De P101 was anders: compact, betaalbaar (rond de $3.200, wat neerkomt op ongeveer $32.000 vandaag de dag), en gebruiksvriendelijk.

De P101 was niet alleen een technisch hoogstandje. Het was ook een designicoon. Olivetti schakelde de jonge, getalenteerde ontwerper Mario Bellini in om de machine een tijdloze, elegante uitstraling te geven. Bellini, die later de Compasso d’Oro (de hoogste Italiaanse designprijs) zou winnen voor zijn werk aan de P101, creëerde een behuizing die functioneel, ergonomisch en stijlvol was.

De machine weegt 35,5 kg. Een wereld van verschil vergeleken met de reusachtige mainframes van die tijd. De aluminium behuizing, de duidelijk gemarkeerde toetsen en de geïntegreerde printer maakten de P101 ook aantrekkelijk om naar te kijken. Bellini’s ontwerp was zo baanbrekend dat het later als inspiratie diende voor Steve Jobs en de eerste Apple-computers.

De P101 was uitgerust met 240 bytes aan magnetostrictief geheugen. Het meest opvallende kenmerk was de magnetische kaart: een kleine, verwijderbare kaart waar programma’s op konden worden opgeslagen. Dit was een voorloper van de diskette en maakte het mogelijk om programma’s in te laden en uit te voeren met een eenvoudige handeling.

Met 10 registergeheugens en de mogelijkheid om voorwaardelijke sprongen in programma’s te maken, was de P101 in staat om complexe berekeningen uit te voeren.

De P101 was niet alleen een succes in Italië. Na de wereldpremière op de BEMA-beurs in New York (15 oktober 1965) veroverde de machine de Amerikaanse markt, waar 90% van de 44.000 geproduceerde exemplaren werd verkocht.

NASA gebruikte de P101 voor berekeningen rond de Apollo 11-maanlanding in 1969. David W. Whittle, een NASA-ingenieur, herinnerde zich later:

“Tegen de tijd van Apollo 11 hadden we een soort desktopcomputer, de Olivetti Programma 101. Het was een soort superrekenmachine. We moesten vier afzonderlijke programma’s draaien op deze P101 om de communicatie met de maanlander te begeleiden.”

Ook de US Air Force zette de P101 in voor ballistische berekeningen tijdens B-52-bombardementen in de Vietnamoorlog. Gelukkig was het niet alleen voor oorlog, maar zijn er ook verhalen dat de machine werd gebruikt door kleermakers om de meest efficiënte manier te berekenen om stof te knippen met minimale afval.

Het HomeComputerMuseum is trots om een uitzonderlijk goed bewaard exemplaar van de Olivetti Programma 101 in zijn collectie te hebben. Dit toestel is compleet, inclusief het originele netsnoer, Handleidingen en technische documentatie en magneetkaarten met opgeslagen programma’s.

In 2025 was dit exemplaar te zien in de tentoonstelling ‘Vrouwen als technologie’ in Design Museum Den Bosch, als bruikleen van het museum. De vorige eigenaar, CIRQ Collection, verwierf de machine in 1989 van het Technical Service Center Olivetti Netherlands BV. Sinds 2026 is de P101 definitief onderdeel van de collectie van het HomeComputerMuseum.

De foto's zijn gemaakt door CIRQ Collection.